Birçok kişi her bel ağrısını bel fıtığı sanmaktadır. Oysa bel ağrılarının büyük bir kısmı mekanik bel ağrısı kaynaklıdır ve bel fıtığı olmadan da ortaya çıkabilir.
Bel ağrısı, toplumda en sık görülen kas-iskelet sistemi problemlerinden biridir. Ancak birçok kişi her bel ağrısını bel fıtığı sanmaktadır. Oysa bel ağrılarının büyük bir kısmı mekanik bel ağrısı kaynaklıdır ve bel fıtığı olmadan da ortaya çıkabilir.
Peki bel fıtığı ile mekanik bel ağrısı arasındaki farklar nelerdir? Hangi belirtiler hangi durumu düşündürür? Bu yazımızda bilimsel bilgiler ışığında açıklıyoruz.
Bel Fıtığı Nedir?
Bel fıtığı (Lomber Disk Hernisi), omurlar arasında bulunan disk dokusunun dış tabakasının yırtılması sonucu iç kısmının dışarı taşarak sinir köküne baskı yapmasıdır.
Ancak önemli bir nokta vardır: MR’da bel fıtığı görülmesi, ağrının mutlaka fıtıktan kaynaklandığı anlamına gelmez.
Araştırmalar, hiçbir şikâyeti olmayan birçok kişide de MR görüntülerinde disk fıtığı bulunabildiğini göstermektedir. Bu nedenle tanı yalnızca görüntülemeye göre değil, ayrıntılı klinik muayene ile konulmalıdır.
Mekanik Bel Ağrısı Nedir?
Mekanik bel ağrısı; kaslar, bağ dokuları, faset eklemler, sakroiliak eklem, disk, tendonlar veya hareket kontrolündeki bozukluklardan kaynaklanan ağrıdır.
Genellikle omurgaya binen yük arttığında şikâyetler artar, uygun pozisyonlarda ise azalır. Bel ağrılarının büyük çoğunluğu mekanik kökenlidir.
Bel Fıtığı Belirtileri
Bel fıtığında görülebilecek belirtiler şunlardır:
- Belden bacağa yayılan ağrı (siyatik)
- Diz altına kadar uzanan ağrı
- Uyuşma
- Karıncalanma
- Kas güçsüzlüğü
- Ayakta veya parmak ucunda yürümede zorlanma
- Öksürme ve hapşırma ile ağrının artması
- Sinir germe testlerinde pozitif bulgular (SLR, Slump vb.)
Belirtilerin şiddeti, sinirin ne kadar etkilendiğine göre değişebilir.
Mekanik Bel Ağrısının Belirtileri
Mekanik bel ağrısında ise daha çok şu yakınmalar görülür:
- Bel bölgesinde lokal ağrı
- Hareketle değişen ağrı
- Uzun süre oturunca artan ağrı
- Uzun süre ayakta kalınca artan ağrı
- Sabah kısa süreli tutukluk
- Pozisyon değiştirince rahatlama
- Belirli hareketlerde ağrı artışı
- Genellikle bacağa diz altına kadar yayılım olmaması
Bazı mekanik problemlerde kalça veya uyluğa yayılan ağrı görülebilir ancak sinir sıkışmasına özgü nörolojik belirtiler bulunmaz.
Bel Fıtığı ile Mekanik Bel Ağrısı Arasındaki Farklar
| Bel Fıtığı | Mekanik Bel Ağrısı |
|---|---|
| Sinir kökü etkilenebilir | Kas, eklem veya bağ dokuları etkilenir |
| Bacağa yayılan ağrı sık görülür | Ağrı çoğunlukla beldedir |
| Uyuşma olabilir | Genellikle uyuşma görülmez |
| Kas güçsüzlüğü gelişebilir | Kas kuvveti normaldir |
| Refleks değişiklikleri olabilir | Refleksler normaldir |
| Sinir germe testleri pozitif olabilir | Çoğunlukla negatiftir |
| Nörolojik bulgular görülebilir | Nörolojik kayıp beklenmez |
Bu tablo yalnızca genel bir karşılaştırmadır. Her hastanın klinik tablosu farklı olabilir.
Her Bacağa Vuran Ağrı Bel Fıtığı mıdır?
Hayır. Bacağa yayılan ağrı yalnızca bel fıtığında görülmez.
Aşağıdaki durumlar da benzer şikâyetlere neden olabilir:
- Sakroiliak eklem disfonksiyonu
- Gluteal kas tetik noktaları
- Piriformis sendromu
- Faset eklem kaynaklı ağrı
- Kalça eklem problemleri
- Periferik sinir sıkışmaları
Bu nedenle yalnızca ağrının yayılımına bakarak bel fıtığı tanısı koymak doğru değildir.
MR Sonucu Tek Başına Yeterli midir?
Hayır. Günümüzde en sık yapılan hatalardan biri, MR raporundaki “disk protrüzyonu”, “bulging” veya “fıtık” ifadelerinin doğrudan ağrının nedeni olarak kabul edilmesidir.
Oysa:
- Bazı kişilerde büyük fıtık olmasına rağmen ağrı olmayabilir.
- Bazı kişilerde ise MR’da önemli bir bulgu olmamasına rağmen şiddetli ağrı görülebilir.
Bu nedenle görüntüleme bulguları mutlaka klinik muayene ile birlikte değerlendirilmelidir.
Fizyoterapi Değerlendirmesi Neden Önemlidir?
Doğru tedavi için öncelikle ağrının kaynağı belirlenmelidir.
Fizyoterapi değerlendirmesinde;
- Hareket analizi
- Kas kuvveti değerlendirmesi
- Eklem hareket açıklığı
- Sinir germe testleri
- Nörolojik muayene
- Postür analizi
- Fonksiyonel değerlendirme
birlikte incelenerek ağrının hangi yapıdan kaynaklandığı anlaşılmaya çalışılır. Buna göre kişiye özel tedavi planı oluşturulur.
Bel Fıtığında Her Zaman Ameliyat Gerekir mi?
Hayır. Bel fıtığı tanısı alan hastaların önemli bir kısmı cerrahiye ihtiyaç duymadan konservatif tedavi ile iyileşebilir.
Ancak aşağıdaki durumlarda acil tıbbi değerlendirme gerekir:
- İlerleyici kas güçsüzlüğü
- İdrar veya dışkı kontrolünde kayıp
- Saddle (eyer) bölgesinde uyuşma
- Şiddetli ve ilerleyen nörolojik kayıplar
Bu belirtiler görüldüğünde vakit kaybetmeden bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurulmalıdır.
Sonuç
Bel ağrısı her zaman bel fıtığı anlamına gelmez. Mekanik bel ağrıları, kas-iskelet sistemi kaynaklı en yaygın bel ağrısı nedenidir ve çoğu zaman uygun değerlendirme ile başarılı şekilde yönetilebilir. Benzer şekilde, MR’da görülen her disk fıtığı da ağrının gerçek nedeni olmayabilir. Doğru tanı için hastanın öyküsü, fizik muayenesi, nörolojik değerlendirmesi ve gerekirse görüntüleme bulguları birlikte ele alınmalıdır.
Bel ağrınız uzun süredir devam ediyor, bacağınıza yayılıyor veya günlük yaşamınızı etkiliyorsa, ağrının gerçek kaynağını belirlemek için kapsamlı bir fizyoterapi değerlendirmesi yaptırmanız uygun tedaviye ulaşmanız açısından önemlidir.
